Dinsdag 3 februari 2009
Stadsschouwburg Rotterdam.
Wel of geen gas? Geen gas! Het ijsblok voor de gasvlam is wel verdubbeld en het frame waarin het ijs hangt is ook verbreed, maar het wil niet echt met het licht in dat ijs. Om de transparantie van het ijs te belichten, hangt er een lamp pal boven elk ijsblok. Maar dat kan niet bij het blok voor de gasbranders. Dan zou de lamp gaan springen en daarmee wordt de veiligheid een risico. De pannenkoekenscene zonder het blazen van de gasbranders en zonder het sissende geluid van het hete frame dat zinkt in een bak water eronder, legt de focus wel geheel en al op Medea zelf en meer nog op het bakken van de giftige pannenkoeken. In absolute stilte kijken hoe de boter in de pan glijdt, het beslag erbij komt en de pannenkoek gekeerd wordt. Daarna doet Medea veel, heel veel poedersuiker op de pannenkoek, "zodat de kinderen de bittere medicijn niet proeven".
Het idee van de pannenkoekenscene ontstond toen Ola en Malou een bezoek hadden gebracht aan de gevangenis waar moderne Medea's vastzitten. Van een van hen komt het verhaal dat zij gif in pannenkoeken had gedaan om haar kind te doden.
De eerste voorstelling in Rotterdam voelt anders en pakt ook anders uit. Ligt het aan de zaal, die groter is dan in Groningen? Ligt het aan de sfeer die anders is omdat de theaterstoelen grijs zijn en de zaal koele zakelijkheid uitstraalt? Het is ook de eerste voorstelling met Hans Man in t Veld als Kreon. Ola is komen kijken. Na afloop weten we allemaal dat we beter kunnen. En dat is erg jammer, vooral omdat de hele cast van de Medea van het Nationale Toneel is komen kijken. Het is voor hen moeilijk om een waardeoordeel te geven. Ze hebben nog maar net hun laatste voorstelling gespeeld en hun Medea bleef heel dichtbij de klassieke versie. De Medea van Johan Doesburg en de Medea van Ola Mafalaani: twee voorstellingen met hetzelfde onderwerp en toch van een totaal andere grootte, een totaal andere diepte.

Medea tegen Jason:

"Jason, lief, weet je nog dat we op het zand lagen
ergens naast een onnoemelijke zee.
En hoe je met je sigaret voorzichtig puntje voor puntje
de letters van jouw naam in mijn trainingspak brandde.
Met hagedissenvoorzichtigheid, zo zacht.
Ik voelde niks, maar ik liep trots weg
over de catwalk van de branding
met jouw naam op mijn rug ....."

Zondag 1 februari 2009
Het is helder en koud. Groningen rust. Medea ook.

Zaterdag 31 januari 2009
De laatste dag van Max van de Berg als Kreon. Max vindt het bij voorbaat verdrietig dat er een eind komt aan zijn korte toneelcarriere. Het is een prachtige ervaring, zegt hij, als we aan het eind van de voorstelling, hand in hand, de chaos op het toneel overzien.
De voorstelling doet het vandaag weer zonder de gasbranders. Het was te kort dag om het frame voor het ijsblok dat voor de vlammen hangt te verbreden.

Vlak voor de voorstelling, als de zaaldeuren nog dicht zijn, oefent Max nog één keer voor hij nog één keer Kreon zal zijn.

Citaat introductietekst van Max van den Berg als Kreon.

"Misschien is dat het doel van theater:
te kijken naar VOOR het einde.
Voor de fout.
kijken in die twee open handen,
waar de voordehand liggende oplossingen liggen,
vlak naast de voordehand liggende fouten.
En bedenken dat in die andere hand
alle andere wegen te vinden zijn
die ook genomen hadden kunnen worden.
Het verschil tussen besturen, beleid maken en theater, zijn die twee handen.
Het theater heeft die twee handen.

Ze zijn het heden waar de beslissingen nog niet zijn gemaakt.
Een bestuurder voelt met één hand in de toekomst.
De andere hand houdt hij dicht bij zichzelf.
Hij moet het doen met de mogelijkheden die hij in die ene hand ziet."

Tim houdt van Medea. Denken wij. Hopen wij. Hij en Guus zijn een vast koppeltje toneelkinderen van moeder Medea en vader Jason. In het begin zei Tim Malou tegen Medea, en Merijn tegen Jason. Tijdens de voorstelling leerde hij dat hij hen op het toneel mama en papa moest noemen.

Tim keek ook graag de zaal in als Medea het verhaal vertelde hoe zij Jason had geholpen aan het gulden vlies. Tim en Guus zitten dan met de rug naar het publiek en het is niet de bedoeling dat ze zich omdraaien. Ook niet als hun moeder ze bloeddorstige krijgertjes noemt, gekke bekken trekt en hen onder de oksels kietelt.

In het begin lustte Tim de pannenkoek niet die hij van Medea kreeg. Alsof hij het drama aanvoelde en dat liever aan zich voorbij wilde laten gaan.

Zolang de zaal leeg is, kunnen Tim en Guus rondrennen zoveel als ze willen. Ze mogen met lego spelen als de legoberg maar een berg blijft. En als dat niet meer leuk is, is daar nog altijd het ijs. De druppels water kunnen precies in je mond vallen, als je maar geduld hebt.

En dan is er champagne, omdat Max afscheid neemt van Kreon en omdat wij afscheid nemen van Max als Kreon. Max krijgt een grote ingelijste foto waarop de hele cast applaus in ontvangst neemt. De foto krijgt een prominente plek in het Provinciehuis, belooft hij. Want een commissaris van de koningin die een rol speelt in een klassieke tragedie waarin echte pannenkoeken worden gebakken, kan zich rustig voegen bij de moeder aller herinneringen.

Dani neemt ook een beetje afscheid van Medea.

Vrijdag 30 januari 2009
We repeteren vandaag met Hans Man in t Veld. Na morgen neemt hij de rol van Max van den Berg als Kreon over. Omdat Hans Hans is, speelt hij Kreon anders dan Max. Tijdens de Medea-Kreon scene komt hij bijvoorbeeld naar voren en zoekt instemming bij het koor als hij zegt: "Medea hier heeft haar vader verraden en haar broer aan stukken heeft gesneden. Peleas is door zijn eigen dochters vermoord, op aanraden van HAAR." Ik durf niet eens met mijn ogen te knipperen als hij dat tegen me zegt.
Deze repetite geeft Ola nog eens de kans om ons aan te zetten tot scherpte om de valkuilen van een machinerie te mijden, om de Q's zuiverder te krijgen, om vooral het plezier in het spel niet te verliezen.
Maar er zijn meer problemen. We doen de pannenkoekenscene vandaag zonder gas. De gasbranders in de lucht die met hun vuur een blok ijs laten smelten zijn een lievelingetje van decorbouwer André Joosten, maar Ola mist het effect van het licht door het ijs. Ze wil terug wat ze één keer gezien heeft. André zoekt en kan het niet vinden. Hij maakt het frame voor het ijs dikker, zodat er nog een blok in kan hangen. Maar hij kan de lamp niet vlak boven het ijs hangen zoals dat bij de andere 8 blokken het geval is. Het vuur van de gasbranders zou korte metten maken met die lamp. Je zou dan niet alleen elke avond een nieuwe lamp nodig hebben maar ook hoog spel gaan spelen met veiligheid.
En dan zijn er nog altijd die legosteentjes die blijven stinken.
En dan zijn er vast nog een hoop problemen waar ik geen weet van heb.
Ik hoor wel dat "de maan bijna vol is" en dat het daarna vast allemaal goed zal komen.
Het katheder, of pupiter, zoals Peter Vandenbroecke als Belg onder ons de lessenaar van Kreon noemt heeft een nieuwe microfoon gekregen. Peter Zwart heeft het gemonteerd en de zender verplaatst naar het voetstuk. Hij gaat daar nog eens met extra tape over heen in de hoop dat het voortaan alle menselijke driften weerstaat.

Max van den Berg wacht voor het begin van de voorstelling zijn beurt als Kreon af in de stoel naast de spotlight van Jacob.

Donderdag 29 januari 2009
Medea heeft een muzikaal leitmotif, een tune, gemaakt door Jan Kooper. Elke avond tijdens de openingsweek in Groningen life gespeeld door Don Hofstee, Tiedo Groenevelt en Robert van Tol.
Zij spelen eerst op de Grote Markt bij Medea Buiten. Als Medea binnen haar kinderen vermoord heeft, komen ze de zaal in en maken met hun muziek een eind aan het drama. De kinderen zijn dan al opgestaan uit hun toneeldood en Glauke vermaakt zich in de onderwereld. Maar het is aan Apsyrtus, de dode broer en wraakengel van Medea, om het verhaal te bevriezen. Hij zwaait daarvoor nog een keer de bata de cola om zich heen, klapt met zijn hakken op de grond en knipt met zijn vingers in de lucht. Dan wordt alles donker. Medea huilt en huilt. Maar het leven gaat door.
Morgen zijn we er weer met een nieuwe Medea. Maar dan moeten we weer spelen alsof we het voor het eerst doen, met alle scherpte en bezieling die erbij hoort. De voorstelling van vandaag was dat even kwijt. Kwam bij dat Medea in haar razernij het katheder zo goed omver smeet dat de microfoon erop total loss raakte. Kwam ook bij dat de voorstelling korter leek dan anders. Ola zat in de zaal en legt na afloop de zweep er over. Het mag niet dat we op routine gaan, zeker niet na zes keer spelen, inclusief de drie tryouts. De kunst is om het verhaal elke avond opnieuw te beleven en vertellen. Zo is het beter als ik geen gas terugneem bij de herhalingsteksten van het koor aan het eind van het stuk. De helderheid van deze tekst schuilt in zijn monotonie.


Guus en Tim in de jas en de das van Jason

Peter Zwart achter zijn geluidstafel

Don Hofstee, Tiedo Groenevelt en Robert van Tol.

Lego aftermath

Woensdag 28 januari 2009
Inspiciënt en duizendpoot Joshua houdt de spanning erin als hij prompt een half uur voor de voorstelling begint met aftellen en roept dat de deuren over een half uur, een kwartier, tien minuten, vijf minuten, drie minuten en nu open gaan. Niemand van ons durft dan nog de vloer af, of het moeten de kinderen zijn die nog net even willen plassen.
De hele week zijn er in de foyer van de Staddschouwburg inleidingen op Medea, voorafgaand aan de voorstellingen. Vanavond praat dramaturge Celine van Buren met mij. Het gesprek gaat over de Medea vanaf Euripides tot Seneca en Ko van den Bosch, maar vooral over de beeldtaal van Ko en Ola en de noodzaak van hen om de actualiteit op te zoeken in klassieke verhalen.
Medea is immer in ontwikkeling. Ook twee dagen na de premiere. Medea Buiten is een groot succes en zal dat na vandaag helemaal zijn, want besloten is om ook Maartje naar de Grote Markt te laten gaan. Na haar dood als Glauke snelt ze de coulissen in, trekt haar laarzen aan, schiet in badmantel en overjas en stapt op de fiets naar de Grote Markt. Aldaar trotseert ze de vrieskou en zingt ze bovenop de zandberg van het NNT de sterren van de hemel. Peter Vandemeulebroecke die al vanaf de eerste dag heen en weer gaat naar de Grote Markt doet na afloop verslag: "Staan wij ons daar al de hele week uit te sloven, dan komt Maartje en iedereen valt om!" Van haar stem, maar natuurlijk ook van Maartje omdat ze Maartje is.
En dat Medea Binnen ook in ontwikkeling is, merk ik aan Malou als zij als Medea tijdens de woedeaanval op Jason een kan water in zijn gezicht gooit. De helft van het water is ook voor mij, maar als vriendin van Medea zal niemand mij daarover horen.
Bij de nazit in de artiestenfoyer hoor ik dat de mensen onder de indruk zijn van onze Medea. Een vrouw zegt:"Het is zo tragisch. Ik ga met een bezwaard gemoed naar huis."